GSRTC દિવ્યાંગ બસ પાસ યોજના ૨૦૨૬: ઓનલાઇન ફોર્મ, પાસ ડાઉનલોડ, સ્ટેટસ અને નિયમો

ગુજરાત રાજ્ય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમ (GSRTC) અને સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગ દ્વારા સંયુક્તપણે સંચાલિત દિવ્યાંગ મફત એસટી બસ પાસ કન્સેશન યોજના 2026 હેઠળ રાજ્યના તમામ દિવ્યાંગ નાગરિકોને લોકલ અને એક્સપ્રેસ બસોમાં આજીવન અથવા પ્રમાણપત્રની માન્યતા મુજબ શૂન્ય ભાડે મુસાફરી કરવાની કાનૂની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે. આ યોજનાથી શિક્ષણ, રોજગાર, આરોગ્ય અને સરકારી કામકાજ અર્થે આવવા-જવા માટે થતો મોટો આર્થિક બોજ સંપૂર્ણપણે દૂર થાય છે.

GSRTC દિવ્યાંગ બસ પાસ યોજના 2026: એક નજરે મહત્વની માહિતી

દિવ્યાંગ મફત એસટી બસ પાસ યોજના 2026: સંપૂર્ણ પરિચય અને ઉદ્દેશ્ય

ગુજરાત સરકાર દ્વારા સમાજના વંચિત, જરૂરિયાતમંદ અને દિવ્યાંગ ભાઈ-બહેનોના સશક્તિકરણ માટે અનેક કલ્યાણકારી પહેલો અમલમાં મૂકવામાં આવી છે, જેમાં GSRTC દિવ્યાંગ મફત બસ પાસ યોજના અતિ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. દિવ્યાંગ નાગરિકોને નિયમિત અંતરે સરકારી હોસ્પિટલો કે ફિઝિયોથેરાપી સેન્ટર પર જવું પડે છે, વિદ્યાર્થીઓને સ્કૂલ કે કોલેજ પહોંચવું પડે છે તેમજ રોજગારી શોધતા યુવાનોને વિવિધ શહેરોમાં ઇન્ટરવ્યૂ કે નોકરી માટે પ્રવાસ કરવો પડતો હોય છે.

સામાન્ય રીતે પરિવહન ખર્ચ પરિવારના બજેટ પર મોટો બોજ બને છે. આ વાસ્તવિકતાને ધ્યાનમાં રાખીને GSRTC નિગમે રાજ્યના સરહદી ગામડાંથી લઈને મોટા મહાનગરો સુધી દોડતી તમામ એસટી બસોમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે ભાડું શૂન્ય રાખવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. યોજના હેઠળ જારી કરવામાં આવતો RFID સ્માર્ટ ઓળખ પાસ માત્ર મુસાફરી પૂરતો સીમિત ન રહેતાં, સરકારી માન્યતા પ્રાપ્ત ઓળખકાર્ડ તરીકે પણ કામ કરે છે.

દિવ્યાંગ બસ પાસ યોજના હેઠળ મળવાપાત્ર મુખ્ય લાભો અને મુસાફરી સવલતો

આ યોજના હેઠળ લાભાર્થીઓને મળવાપાત્ર મુખ્ય લાભો અને વિશેષ મુસાફરી સુવિધાઓ નીચે મુજબ છે:

• 100% સંપૂર્ણ ભાડા મુક્તિ: ગુજરાત રાજ્યની સીમામાં સંચાલિત નિગમની તમામ સામાન્ય (ઓર્ડિનરી), લોકલ અને એક્સપ્રેસ રૂટની એસટી બસોમાં એક પણ રૂપિયો ચૂકવ્યા વગર મફત મુસાફરીનો કાનૂની અધિકાર મળે છે.
• સહાયક (Attendant / Companion) માટે મફત મુસાફરી: જે દિવ્યાંગ લાભાર્થી સંપૂર્ણ અંધ છે, અથવા બંને પગ કે બંને હાથથી સંપૂર્ણ લાચાર છે, અથવા ગંભીર માનસિક અસ્વસ્થતા ધરાવે છે અને મુસાફરી દરમિયાન બીજા વ્યક્તિની મદદ વિના એકલા સફર કરી શકતા નથી, તેમની સાથે પ્રવાસ કરતા એક પુખ્ત સહાયકને પણ બસમાં નિઃશુલ્ક સીટ અને 100% મફત મુસાફરી આપવામાં આવે છે.
• અમર્યાદિત મુસાફરી (Unlimited Journeys): વિદ્યાર્થી કન્સેશન પાસ કે સામાન્ય મંથલી પાસની જેમ આમાં કોઈ નિયત રૂટ કે મર્યાદિત ફેરાનું બંધન નથી. પાસની માન્યતા સમયગાળા દરમિયાન લાભાર્થી સમગ્ર રાજ્યમાં ગમે તેટલી વાર અને કોઈપણ રૂટ પર પ્રવાસ કરી શકે છે.
• ડિજિટલ સ્માર્ટ RFID કાર્ડ (PHID Card): આ પાસમાં અત્યાધુનિક ચિપ અને ક્યુઆર કોડ હોય છે, જેનાથી કંડક્ટરના ઇલેક્ટ્રોનિક ટિકિટિંગ મશીન (ETM) પર કાર્ડ ટેપ કરતાં જ શૂન્ય રકમની કન્સેશન ટિકિટ આપોઆપ જનરેટ થઈ જાય છે.
• સરળ રિન્યુઅલ વ્યવસ્થા: કાયમી દિવ્યાંગતા ધરાવતા લાભાર્થીઓને વારંવાર લાઇન લગાવવી પડતી નથી; માત્ર ફોટો અને વિગતો અપડેટ કરાવીને સરળતાથી સેવા અવિરત ચાલુ રહે છે.

પાત્રતાના માપદંડ અને સરકારી નિયમો (Eligibility Criteria)

GSRTC દિવ્યાંગ બસ પાસ મેળવવા માટે સરકારે નક્કી કરેલા મુખ્ય પાત્રતા ધોરણો નીચે મુજબ છે:

• ગુજરાતનું કાયમી રહેઠાણ: અરજદાર મૂળ ગુજરાત રાજ્યના નાગરિક હોવા જોઈએ અથવા ગુજરાતમાં કાયમી વસવાટ કરતા હોવા આવશ્યક છે.
• ન્યૂનતમ દિવ્યાંગતા ટકાવારી (40% કે તેથી વધુ): જિલ્લા સિવિલ હોસ્પિટલના સિવિલ સર્જન અથવા સક્ષમ મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા અધિકૃત રીતે પ્રમાણિત ઓછામાં ઓછી 40% (ચાલીસ ટકા) કે તેથી વધુ દિવ્યાંગતા હોવી ફરજિયાત છે. 40% થી ઓછી વિકલાંગતા ધરાવતા વ્યક્તિઓ આ યોજના હેઠળ પાસ મેળવવા પાત્ર નથી.
• દિવ્યાંગતાના માન્ય પ્રકારો:
  • અસ્થિવિષયક વિકલાંગતા (Locomotor / Orthopedic Disability)
  • સંપૂર્ણ અંધત્વ અથવા ઓછી દ્રષ્ટિ (Blindness / Low Vision)
  • મુક-બધિર અને સાંભળવાની ક્ષતિ (Deaf and Hard of Hearing)
  • માનસિક મંદતા અથવા માનસિક અસ્વસ્થતા (Intellectual Disability / Mental Illness)
  • સેરેબ્રલ પાલ્સી, ઓટીઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર અને બહુવિધ દિવ્યાંગતા (Multiple Disabilities)
• UDID કાર્ડની માન્યતા: ભારત સરકારના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલ યુનિક ડિસેબિલિટી આઈડી (UDID Card / સ્વાવલંબન કાર્ડ) ધરાવતા લાભાર્થીઓને આ પ્રક્રિયામાં વેરિફિકેશન વધુ ઝડપી બને છે.

જરૂરી દસ્તાવેજોની સંપૂર્ણ ચેકલિસ્ટ (Required Documents Checklist)

ઓનલાઇન પોર્ટલ પર ફોર્મ ભરતા સમયે અથવા નજીકના ડેપો ખાતે જમા કરાવતી વખતે નીચે મુજબના દસ્તાવેજો તૈયાર રાખવા જરૂરી છે:

દિવ્યાંગ બસ પાસ માટે ઓનલાઇન અરજી કરવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પદ્ધતિ (Online Application Guide)

GSRTC નિગમ દ્વારા હવે ઘરે બેઠા સ્માર્ટફોન કે કોમ્પ્યુટર મારફતે ઓનલાઇન બસ પાસ માટે અરજી કરવાની આધુનિક ડિજિટલ સગવડ ઉપલબ્ધ કરાવી છે. નીચેના પગલાંઓ અનુસરીને અરજી કરી શકાય છે:

1. સત્તાવાર પોર્ટલની મુલાકાત: સૌપ્રથમ GSRTC ની સત્તાવાર પોર્ટલ વેબસાઇટ (gsrtc.in) અથવા ગુજરાત સરકારના ઈ-નાગરિક પોર્ટલ (enagarik.gujarat.gov.in) ની મુલાકાત લો.
2. કન્સેશન પાસ સેક્શન પસંદ કરો: હોમપેજ પર આપેલા મુખ્ય મેનૂમાંથી "Pass Services" અથવા "Concession Pass Services" વિકલ્પ પર ક્લિક કરો.
3. દિવ્યાંગ / PHID Pass અરજી લિંક: કન્સેશન પાસના વિવિધ પ્રકારોમાંથી "દિવ્યાંગ મફત મુસાફરી પાસ (Divyang / PHID Concession Pass)" લિંક પર ક્લિક કરો.
4. વ્યક્તિગત વિગતો ભરો: ઓનલાઇન ફોર્મમાં અરજદારનું પૂરું નામ, પિતા કે પતિનું નામ, જન્મ તારીખ, જાતિ, સરનામું, જિલ્લો, તાલુકો અને પિનકોડ નંબર સાચી રીતે દાખલ કરો.
5. દિવ્યાંગતાની વિગતો દાખલ કરો: મેડિકલ સર્ટિફિકેટ મુજબ દિવ્યાંગતાનો ચોક્કસ પ્રકાર (Orthopedic, Blindness, Mental, વગેરે), ટકાવારી, પ્રમાણપત્ર જારી કરનાર હોસ્પિટલનું નામ અને સર્ટિફિકેટ તારીખ દાખલ કરો. જો UDID કાર્ડ ઉપલબ્ધ હોય તો UDID નંબર પણ લખો.
6. દસ્તાવેજો અપલોડ કરો: માંગ્યા મુજબ દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર, આધાર કાર્ડ અને અરજદારનો તાજો પાસપોર્ટ સાઇઝનો ફોટો યોગ્ય સાઇઝ (JPG/PDF) માં અપલોડ કરો.
7. નજીકનો ડેપો પસંદ કરો: તમને અનુકૂળ હોય તેવો નજીકનો GSRTC નો મુખ્ય બસ ડેપો સિલેક્ટ કરો, જ્યાંથી અરજી મંજૂર થયા બાદ તમારે ફિઝિકલ પાસ મેળવવો હોય.
8. ફોર્મ સબમિશન અને સ્લિપ ડાઉનલોડ: ભરેલી તમામ માહિતી પુનઃ ચકાસી સબમિટ બટન પર ક્લિક કરો. સ્ક્રીન પર દેખાતો Application Reference Number નોંધી લો અને એકનોલેજમેન્ટ સ્લિપ પ્રિન્ટ કરી સુરક્ષિત રાખો.

ડેપો કચેરી મારફતે ઓફલાઇન બસ પાસ મેળવવાની સરળ રીત (Offline Depot Process)

જે દિવ્યાંગ નાગરિકો ઓનલાઇન ફોર્મ ભરવા સક્ષમ નથી અથવા ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં રહે છે, તેઓ નીચે મુજબ સીધા ડેપો પર જઈને પણ ઓફલાઇન પાસ મેળવી શકે છે:

1. તમારા તાલુકા અથવા જિલ્લા કક્ષાના મુખ્ય GSRTC એસટી બસ ડેપો ખાતે આવેલી "પાસ શાખા / Concession Pass Counter" ની મુલાકાત લો.
2. ત્યાંથી "દિવ્યાંગ મફત એસટી બસ મુસાફરી પાસ ફોર્મ" વિનામૂલ્યે મેળવો (અથવા સત્તાવાર પોર્ટલ પરથી ડાઉનલોડ કરેલ PDF ફોર્મ સાથે રાખો).
3. ફોર્મમાં દર્શાવેલી તમામ વિગતો ગુજરાતી કે અંગ્રેજીમાં સ્પષ્ટ અક્ષરે ભરો.
4. ફોર્મ સાથે સિવિલ સર્જનનું દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર, UDID કાર્ડ, આધાર કાર્ડ, રેશનકાર્ડની નકલ અને 2 પાસપોર્ટ સાઇઝના ફોટા જોડો.
5. ડેપોના પાસ ક્લાર્ક સમક્ષ તમામ અસલ દસ્તાવેજો વેરિફિકેશન માટે રજૂ કરો. વેરિફિકેશન અધિકારી તમારા ઓરિજિનલ કાગળો તપાસી ફોર્મ સ્વીકારશે.
6. દસ્તાવેજ ચકાસણી પૂર્ણ થયા બાદ નિયત સમયમર્યાદામાં સ્માર્ટ કાર્ડ પાસ તૈયાર કરીને અરજદારને સોંપવામાં આવશે.

દિવ્યાંગ બસ પાસ અરજીનું સ્ટેટસ કેવી રીતે ચેક કરવું? (Track Application Status)

ઓનલાઇન અરજી કર્યા બાદ પાસ તૈયાર થયો છે કે નહીં તેની સ્થિતિ કોઈપણ સમયે ઘરે બેઠા નીચે મુજબ ચકાસી શકાય છે:

1. GSRTC પોર્ટલના હોમપેજ પર "Track Concession Pass Status" વિકલ્પ પર ક્લિક કરો.
2. અરજી કરતી વખતે મળેલો Application Reference Number અથવા મોબાઈલ નંબર દાખલ કરો.
3. અરજદારની જન્મ તારીખ દાખલ કરી "Submit" બટન દબાવો.
4. સ્ક્રીન પર અરજી હાલ કયા તબક્કે છે (Pending Verification, Approved, Pass Printed, કે Ready for Collection) તેની સંપૂર્ણ સ્થિતિ જોવા મળશે. જો કોઈ દસ્તાવેજમાં ક્ષતિ હશે તો તેની સ્પષ્ટતા પણ અહીં દર્શાવવામાં આવશે.

ડિજિટલ ઈ-પાસ ડાઉનલોડ કરવાની પ્રક્રિયા (Pass Download Guide)

એકવાર સક્ષમ અધિકારી દ્વારા અરજી મંજૂર થઈ જાય એટલે તરત જ ડિજિટલ પાસ ઉપલબ્ધ બને છે:

• GSRTC કન્સેશન પોર્ટલ પર "Download Concession Card / Pass PDF" લિંક ખોલો.
• અરજી સંદર્ભ નંબર અથવા નોંધાયેલો મોબાઈલ નંબર દાખલ કરી "Send OTP" પર ક્લિક કરો.
• મોબાઈલ પર પ્રાપ્ત થયેલો 6 આંકડાનો OTP દાખલ કરી પ્રમાણિત કરો.
• તમારો ડિજિટલ સ્માર્ટ કન્સેશન પાસ પીડીએફ સ્વરૂપે સ્ક્રીન પર ખુલશે, જેને સેવ કરી કલર પ્રિન્ટ કઢાવી લેમિનેશન કરાવી શકાય છે. આ ઈ-પાસ મુસાફરી દરમિયાન સંપૂર્ણપણે માન્ય રહેશે.

બસ પાસમાં મોબાઈલ નંબર બદલવા અથવા અપડેટ કરવાની પદ્ધતિ (Mobile Number Update)

જો જૂનો મોબાઈલ નંબર બદલાઈ ગયો હોય કે ખોવાઈ ગયો હોય, તો તેને પોર્ટલ પર અપડેટ કરવો અનિવાર્ય છે, કારણ કે તમામ રિન્યુઅલ અને વેરિફિકેશન મેસેજ તે નંબર પર આવતા હોય છે:

1. GSRTC કન્સેશન પોર્ટલના "Update Pass Holder Details" મેનૂમાં જાઓ.
2. તમારો હાલનો પાસ નંબર / PHID નંબર અને ઓળખ પુરાવા મુજબની વિગતો દાખલ કરો.
3. ત્યાં આપેલા "Change Mobile Number" વિકલ્પ પર ક્લિક કરો.
4. તમારો નવો 10 આંકડાનો કાર્યરત મોબાઈલ નંબર દાખલ કરી "Get OTP" પર ક્લિક કરો.
5. નવા મોબાઈલ નંબર પર આવેલો વેરિફિકેશન કોડ દાખલ કરીને સેવ કરો.
6. આગામી 24 કલાકમાં તમારા કન્સેશન પાસ પ્રોફાઇલમાં નવો મોબાઈલ નંબર સફળતાપૂર્વક અપડેટ થઈ જશે.

બસ પાસ રિન્યુઅલ પદ્ધતિ અને મુદત (Renewal & Validity Rules)

દિવ્યાંગ બસ પાસની મુદત મેડિકલ સર્ટિફિકેટના સ્વરૂપ પર નિર્ભર કરે છે:

• કાયમી દિવ્યાંગતા (Permanent Disability): જે વ્યક્તિઓને સિવિલ હોસ્પિટલ દ્વારા લાઈફટાઈમ (કાયમી) સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવેલું હોય, તેમને લાંબા ગાળાનો સ્માર્ટ પાસ મળે છે. નિયત સમયગાળે માત્ર ફોટો અથવા સરનામું બદલાય ત્યારે જ સામાન્ય રિન્યુઅલ જરૂરી બને છે.
• કામચલાઉ દિવ્યાંગતા (Temporary Disability): જો દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર 3 કે 5 વર્ષ માટે જ માન્ય હોય, તો સર્ટિફિકેટની મુદત પૂર્ણ થતાં ફરીથી સિવિલ હોસ્પિટલમાંથી નવું સર્ટિફિકેટ કઢાવીને પોર્ટલ પર અપલોડ કરી પાસ રિન્યુ કરાવવો પડે છે.
• સમયમર્યાદા: પાસની માન્યતા પૂર્ણ થવાના 30 દિવસ પહેલા પોર્ટલ પરથી "Renewal Application" સબમિટ કરી શકાય છે, જેથી મુસાફરીમાં કોઈ વિક્ષેપ ન પડે.

મુસાફરી દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વના નિયમો (Travel Rules & Guidelines)

• મૂળ પાસ સાથે રાખવો: પ્રવાસ દરમિયાન મૂળ સ્માર્ટ RFID પાસ અથવા અધિકૃત ઈ-પાસ અને સરકારી ઓળખ પત્ર (આધાર કાર્ડ) હંમેશા સાથે રાખવું અનિવાર્ય છે. કંડક્ટર માંગે ત્યારે મૂળ પાસ રજૂ કરવો પડશે.
• બિન-તબદીલીપાત્ર (Non-Transferable): આ પાસ ફક્ત જે વ્યક્તિના નામે ઇશ્યૂ થયેલો છે તેમના માટે જ માન્ય છે. અન્ય કોઈ વ્યક્તિ આ પાસનો ઉપયોગ કરી શકતી નથી; અન્યથા કાયદેસરની કાર્યવાહી અને દંડ થઈ શકે છે.
• ડુપ્લિકેટ પાસ પ્રક્રિયા: જો મુસાફરી દરમિયાન પાસ ખોવાઈ જાય કે તૂટી જાય, તો તાત્કાલિક નજીકના GSRTC ડેપો ખાતે અરજી કરી નિયત ફી ભરીને નવો ડુપ્લિકેટ પાસ મેળવી શકાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (Frequently Asked Questions - FAQs)

મહત્વપૂર્ણ સત્તાવાર લિંક્સ (Important Official Links)